سەربەڵخ ٢

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-07


لاپەڕەی 129

کانی

کەوتووەتە بەردەم کانی خواروو لە گوندی (مۆردین). بەردەم کانیەکە بەڵخە و بە کانییەکەش وتراوە سەربەڵخ. سەکۆ و حەوزی ئاوی بۆ کراوە. خەڵکی ناوچەکە بۆ باخداری و بەکارهێنانی دیکە سودیلێوەردەگرن. ئاوەکەی هەمیشەییە. کەمدەکات بەڵام وشکینەکردووە.

سەرچاوەکان:

  1. چاوپێکەوتنی ئامادەکار لەگەڵ (تەها حسێن ئەحمەد)، لەدایکبوو: ١٩٦٧، بڕوانامە: دبلۆم، پیشە: مامۆستا، لە ٢٥ی ١١ی ٢٠٢٣.
  2. چاوپێکەوتنی ئامادەکار لەگەڵ (دانا عەزیز ئەحمەد)، لەدایکبوو: ١٩٧٦، بڕوانامە: ماستەر. پیشە: ئەندازیار، لە ٢٥ی ١١ی ٢٠٢٣.
  3. لە نزیک گوندی (ڕیشێن)ـەوە هەڵدەقوڵێت و ڕووبەرێکی زۆری زەویی گوندەکانی (ڕیشێن و مەلا وەیسە و گوڵە خانە و قەدەفەری) بەراودەکات. سەرچاوەکە لە بناری چیای سورێنەوە هەڵدەقوڵێت. بە ناو دەشتی شارەزوردا تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە ڕوباری سیروان و دەریاچەی دەربەندیخانەوە
  4. خورماڵ لێکۆڵینەوەیەک لە جوگرافیای هەرێمی(سروشتی- دانیشتوان- ئابووری)، سەلام غفور، چاپی یەکەم، بەبێ ناوی چاپجانە، ٢٠١٦، ل٤٧.
  5. کەوتووەتە باکوری خۆرهەڵاتی ناحیەی خورماڵ، لە گوندی زەڵم، ٥.٣ کم لە سەنتەری خورماڵەوە دوورە. ٩٢٦م لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. یەکێکە لە تاڤگە ناسراوەکانی کوردستان. لەشێوەی تاڤگەیەکی جوان و سەرنجڕاکێشدا‌ دێتە خوارەوە و لەگەڵ کانیاوی قولقولە یەکدەگرن و بە ئ
  6. قضاء هەڵەبجە دراسة فی الجغرافیة الأقلیمیة، عطا محمد علاءالدین، مطبعة تیشک، السلیمانیة، الطبعة الاولی، ٢٠٠٨، ص٩٥.
  7. تقییم جغرافی لاستخدمات الموارد المائیة فی حوض نهر زلم، محمد حمەصالح فارس الشهرزوری، ڕسالة ماجستیر، جامعة صلاح الدین، کلیة الاداب، ٢٠١٧، غیرمنشورة، ص١٥٥.
  8. جوگرافیایی هەورامان و دەرامەتە ئاوییەکانی لێکۆڵینەوەیەک لە جوگرافیایی پراکتیکی، ڕێباز حمەغریب هەورامانی، چاپی یەکەم، چاپخانەی حەمدی، سلێمانی، ٢٠١٧ل ١٠٢.
  9. کەوتووەتە شارۆچکەى خورماڵ لە گەڕەکى خورماڵى کۆن لە سەر ڕێى هەردوو گوندى (هانەى قوڵ و ياڵانپێ). له ‌بەرزیى (٥٦٢م) لە ئاستى ڕووى دەرياوە. لەو جێگەيەى، کە کرانەوه ‌و درز و قڵيشاوييەکانى چينەبەردەکانى قەڵاى خورماڵ لەگەڵ ناوچەى دەشتایى يەکتر دەبڕن، بەدەر کەوتو
  10. دابەشبوونى جوگرافى دەرامەتە ئاوييەکان چۆنيەتى بەکارهێنانيان لە ناوچەى هەورامان، ڕيباز حمەغريب احمد، نامەى ماستەر (٢٠١٧).
  11. حکومەتى هەرێمى کوردستان، وەزارەتى کشتوکاڵ و سەرچاوەکانى ئاو، بەرێوەبەرايەتى ئاودێرى سلێمانى، هوبەى (پێوانە ئاويەکان، داتا و زانيارى)، داتاى بڵاونەکراوە.
  12. بەکارهێنانى ئامێرى monitor quality of water و Current meter measurement.

ئامادەکردنی: کارزان عەدنان حەمەسەعید

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

هەڕەسیاو

کەوتووەتە نێو دۆڵی هەڕەسیاو لە بەشی باشوری خۆرئاوای گوندی (بەڵخە). حەوزێکی بە ڕووبەری (٧ بە ٢م) لەسەر دروستکراوە و باخێک ئاودێریدەکات و دێتە خوارەوە و دەڕژێتە چەمی هەڕەسیاو، (١٣٥٠م)‌ لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. لە باکورەوە (چەمی باواندەرە) و لە باشورەوە (دۆڵی سۆڵێ) و لە خۆرئاواوە (چیای بەنەن) و لە خۆرهەڵاتەوە (دۆڵی مروەوبەگلەی) دەورەیانداوە.

هەزارکانیان

چەند کانییەکی بچوکن، دەکەونە باکوری گوندی نەوێ لە بناری چیای سورێن. لە سەرووی کانی ئافەوان هەڵکەوتوون. هاوینان کەمدەکەن. ئاوەکەیان دەچنەوە سەر چەمی ئافەوان و لەوێوە بە ئاڕاستەی دەشتەکانی بناری نەوێ لێژدەبێتەوە.

هەسارە قوڵە

کەوتووەتە باکوری خۆرئاوای گوندی (گوڵپ)ی سەر بە ناحیەی (بیارە). و (٨٧٥م)‌ لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. حەوزێکی لەسەر دروستکراوە و ئاوەکەی بۆ ئاودێریکردنی باخەکانی بەردەمی بەکاردێت. بەم ڕواڵەتانە دەورەدراوە: لە باکورەوە (دۆڵی دەرەفێڵان و دۆڵی کۆڵیت و دەرەو ولێ و دۆڵی دارچەقالە) و لە خۆرئاواوە (چنازەرکێ و دەرە سۆلان و کەمتارەوڵە و بانی بەرمەڕان) و لە باشورەوە (کارێزی مزگەوت و کانی هانە لیمۆ و گوندی گوڵپ و کانی پیرشالیار و کانی شێخ سادق و تەوەنە قایمێ) و لە خۆرهەڵاتەوە (پڕۆژەی ئاوی گوڵپ و دەرە فێڵان و دۆڵی شەوگای).

هەسارەو جنێ

کەوتووەتە خۆرئاوای گوندی (دەرەقەیسەر)ی سەر بە ناحیەی (بیارە). (٩٥٥م)‌ لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. حەوزێکی لەسەر دروستکراوە و ئاوەکەی بۆ ئاودێریکردنی باخەکانی بەردەمی بەکاردێت. بەم ڕواڵەتانە دەورەدراوە: لە باکورەوە (کانی دیوەخان و کانی بنجەودڕەی و گوندی بنجەودڕەی و ئاتەشگا و تەپی خاتوو ئامینە) و لە خۆرئاواوە (چیای بانی کۆڵ و چەمی دەرەلەڕای و گوندی زەردەهاڵ و کانی باخی سەفەر و کانی ڕاگا و کانی شەریف) و لە باشورەوە (هەسارە چەوتانی و کانی یەوەجەڕێ و سەروەزەن و دووەچڵە و تووەسیاو دۆڵە درێژە) و لە خۆرهەڵاتەوە (گوندی دەرەقەیسەر و کانی فەتاح بەگ و دۆڵی هانەنەوتێ و کانی توتمان و کانی قاڵاوا و دۆڵی بیارە و کانی باخی سان و دۆڵی بێزەل).

هەسارەو خوچێ

کەوتووەتە سنوری گوندی (بەڵخە)ی سەر بە ناحیەی (بیارە) لەناو دۆڵی مروەوبەگلەی لە بەشی باشوری ناوچەی گەشتیاری (مێشلە). باخی گوێز ئاودێریدەکات و دێتە خوارەوە و دەڕژێتە چەمی مروەوبەگلەی، (١٤٦٩م)‌ لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. لە باکورەوە (کانی سەرچەمە و ژنانەشەل و مێشلە و مروەوبەگلەی و هانەوڵینە) و لە باشورەوە (دۆڵی مروەوبەگلەی) و لە خۆرئاواوە (گوندی بەڵخەی سەروو خواروو) و لە خۆرهەڵاتەوە (دۆڵی شەمێ) دەورەیانداوە.

هەسارەوردکڵێ

کەوتووەتە خۆرئاوای گوندی (بەڵخە) سەر بە ناحیەی (بیارە). باخاتێکی چڕی گوێز ئاودێریدەکات و دێتە خوارەوە و دەڕژێتە چەمی بەڵخە، (١٣٦٣م)‌ لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. لە باکورەوە (کانی هانەومەڕا و چێرسۆڵێ و کەریمە و سەرسۆڵ) و لە خۆرئاواوە (دۆڵی سینەسەحاب و بەڵخ) و لە باشورەوە (گوندی دێگە و بەڵخەی خواروو) و لە خۆرهەڵاتەوە (گوندی بەڵخەی سەروو) دەورەیانداوە.